Stresskip

Nederlanders zijn de grootste stresskippen van Europa.  Dit bericht kon je gisteren lezen in de Spits, waarin aandacht werd besteed aan een onderzoek van Mercer onder 800 bedrijven in 24 landen. Van die 800 onderzochte bedrijven stonden er 35 in Nederland.

Wat bleek? Bij 76% van de Nederlandse bedrijven stonden spanningen in de top drie van redenen van afwezigheid. Voor de buitenlandse bedrijven gold dat voor 52%. Het onderzoeksbureau denkt dat dit te maken heeft met de aard van ons werk. In Nederland wordt steeds minder lichamelijke arbeid verricht en steeds meer ‘met je hoofd’ gewerkt. De psychische belasting wordt daardoor groter. Dat wordt dan nog eens versterkt door de druk om altijd maar bereikbaar te zijn via je mobieltje of e-mail.

De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde denkt dat onze gevoeligheid voor spanningen te maken heeft met ons arbeidsethos. Nederlanders hebben een hoge arbeidsproductiviteit per hoofd van de bevolking en zijn vaak sterk betrokken. We worden in veel bedrijven bovendien niet alleen op onze productiviteit afgerekend, maar ook op onze activiteit – sommige werknemers moeten in schema’s elk kwartier van hun werktijd verantwoorden. Dat maakt het moeilijk om even rustig naar het toilet te gaan…

Deze kippen moeten toch écht heel gestresst zijn… (kippen te koop op de markt in Portugal)

Belangrijke oorzaken van stress onder werknemers zijn volgens de Universiteit van Maastricht  met name hoge werkdruk in combinatie met weinig autonomie, maar ook conflicten en gebrek aan steun op het werk. 

Sociaal-psychologisch onderzoek bevestigt dit: gevoel van controle (autonomie) en sociale steun zijn belangrijke factoren in de mate waarin je stress ervaart. Heb je het gevoel controle te hebben over de aspecten die stress veroorzaken? Kun je zelf de invulling van je dag bepalen of moet alles op tijd gebeuren? Kun je een eigen werkwijze hanteren of verloopt alles volgens voorschriften? En word je ondersteund door je baas? Kun je je verhaal kwijt bij je collega’s? Allemaal belangrijk om niet door spanningen geveld te worden.

Pijn is erger als het zo bedoeld was

In het NRC lees ik vandaag over een opvallend onderzoeksresultaat over de beleving van pijn. Als iemand je moedwillig pijn doet, dan ervaar je dat als pijnlijker dan wanneer het per ongeluk gebeurde.

Wat een ramp moet dat zijn in het vagevuur… (foto gemaakt in Maastricht)

Psychologen van de Harvard universiteit toonden dat aan in een experiment, waarin zij studenten een reeks electrische schokken gaven. De helft van deze proefkonijntjes was verteld dat zij door een medestudent hiervoor aangewezen waren. De andere helft kreeg geen mededelingen over de reden waarom zij de schokken kregen. De eerste helft bleek de schokken als vervelender te ervaren dan de tweede helft. Bovendien raakten de leden van de tweede groep langzaam gewend aan de schokken, terwijl degenen die dachten door een medestudent erin geluisd te zijn, de laatste schok nog net zo vervelend vonden als de eerste.

De psychologen noemen dit effect het ‘nocebo’ effect, waarmee een tegenstelling met het bekende placebo-effect wordt aangegeven. Bij het placebo-effect wordt de pijn door psychologische suggestie minder, zonder dat daar een fysieke reden voor is. Bij het nocebo-effect werkt het precies andersom: de psychologisch suggestie maakt dat de pijn erger aanvoelt.

Als iemand je dus willens en wetens pijn doet, komt dat letterlijk hard aan. Zou daarom de tandarts zo vervelend zijn?

Wakker blijven voor een extra griezelige nacht(dag?)merrie

We doen het allemaal, elke dag: slapen. Maar waarom eigenlijk? Soms onthouden we een droom, maar vaker hebben we geen idee wat er allemaal met ons gebeurt tijdens de nachtelijke uren.  Maar ga je een keertje te laat naar bed of heb je niet ongestoord door kunnen slapen, dan krijg je de volgende dag wel een flauw vermoeden: slaap heb je nodig om de dag goed door te komen.

Uit een onderzoek van de Universiteit van Berkely (Californië) kun je afleiden dat slaap ook een rol speelt bij het reguleren van emoties (Quest, januari 2008). In het onderzoek werden mensen 35 uur achter elkaar wakker gehouden. Daarna kregen ze 100 plaatjes te zien, waarvan sommigen ronduit afschrikwekkend waren, anderen minder schokkend. Terwijl de proefpersonen naar de plaatjes zaten te kijken, maakten de onderzoekers scans van hun hersenen. Deze scans werden later vergeleken met scans van mensen die naar dezelfde plaatjes keken, maar wél lekker geslapen hadden.

Wat bleek? De hersenen van de uitgeslapen personen reageerden heel anders dan de hersenen van degenen die niet geslapen hadden. Het deel van het brein dat betrokken is bij onder andere angst en depressie – de amygdala genoemd – was bij de vermoeide plaatjeskijkers veel actiever dan bij de slaapkoppen. Daardoor werden zij banger van de enge plaatjes dan de mensen die lekker geslapen hadden.

Oog in oog met een krokodil (Kenia).

Deze angsten worden nog eens gestimuleerd, doordat een actieve amygdala er voor zorgt dat de werking van een ander deel van het brein, de prefrontale cortex, geremd wordt. De prefrontale cortex zorgt er voor dat je logisch kunt redeneren. Bij het zien van enge plaatjes zorgt dit deel van de hersenen dat je angsten niet met je op de loop gaan – immers, het zijn maar plaatjes. Maar bij iemand die vermoeid is, werkt dit systeem dus minder goed en krijgen de angsten ruim baan.

Dus, ga je binnenkort naar een enge film in de bioscoop en wil je echt waar voor je geld? Blijf dan een nachtje op: dat wordt de beste horrorfilm aller tijden!

Leer je depressie af door af te kijken bij je kat… copycat!

Heb je werk waar je veel moet denken of een hobby waarbij je je helemaal verdiept in een bepaald onderwerp? En kun je jezelf dan helemaal er in verliezen? Dat lijkt mooi, werk waar je niet meer mee wilt stoppen, maar volgens de Keulse psycholoog Feist kan dat ook een teken van depressie zijn…  De een grijpt naar de fles, de ander zoekt een intellectuele uitdaging om zichzelf af te leiden van zijn problemen, zo blijkt uit zijn onderzoek (Psychologie Magazine, oktober 2007).

Mensen die niet depressief zijn, beleven de meest positieve gevoelens als zij rustig en ontspannen zijn. Mensen die kenmerken van depressiviteit vertonen, voelen zich echter het best als zij denkarbeid verrichten. Welbevinden is voor deze mensen niet verbonden met ‘rust’, maar aan bijvoorbeeld ‘interesse’ of ‘fascinatie’.

Volgens Feist is dat op de lange termijn geen gezonde manier van omgaan met depressieve gevoelens. Het helpt slechts een beetje en je moet steeds meer doen om het effect te bereiken – steeds harder werken dus.

Ben jij ook zo’n geïnteresseerde, gedreven en gefascineerde harde werker (waar iedere baas van droomt)? Zoek het dan eens in fysieke ontspanning en leer je geluksgevoel weer te verbinden met ontspanning en rust. Iets waar de gemiddelde kat over het algemeen meester in is… voor ons een goed idee om ‘copycat’ te spelen misschien.

Relaxte kat heeft geen last van werkstress, foto genomen in Istanbul

Vakantiestress?

Het was even stil hier op het blog. Gezien de tijd van het jaar is het vast niet moeilijk om te raden waarom: ik was op vakantie! Drie weken reizen door Zweden en Sápmi (Lapland) met de trein. Licht, zon, warmte, te veel eten, rendieren, bomen… ik kan er weer even op teren.

Voor heel veel mensen loopt de vakantie echter niet zo ontspannend. Elk jaar krijgen Nederlandse alarmcentrales rond de vijfhonderd meldingen van mensen die psychisch in de war zijn geraakt tijdens hun vakantie. Zo’n 150-200 van hen moeten daadwerkelijk door een medisch team naar huis gehaald worden, omdat zij dat zelf niet meer kunnen (zie www.uvt.nl).

Zo’n ernstige psychische verstoring ontstaat door het grote verschil tussen de hectiek van het dagelijks leven en het kabbelende niets doen aan de rand van het zwembad. Gisteren was je op je werk nog bezig met het afhandelen van de laatste dringende zaken en moest je nog snel een paar boodschappen doen voor de vakantie – natuurlijk in het spitsuur van de supermarkt, tussen de lange rijen mensen met volle karretjes, jengelende kinderen en slechte humeuren. Vanochtend nog gauw de koffer opnieuw ingepakt (want de toilettas moest er nog in en daar had je geen rekening mee gehouden) en het paspoort opgezocht (want die lag niet in dat ene laatje waar hij altijd ligt) en toen snel de file in richting Schiphol…  Vandaag is je belangrijkste zorg dat je je tijdig insmeert tegen de felle zon en moet je er over nadenken of je een broodje zal kopen in de supermarkt of aan de boulevard gaat lunchen.

En daar gaat het mis. Vooral mensen met een grote behoefte aan structuur in hun leven, raken ontregeld van een lege agenda. Ook het lichaam moet zich aan passen aan het nieuwe ritme. En dan hebben we het nog niet over de impact van een ander klimaat, eventuele jetlag en natuurlijk de hooggespannen verwachtingen die er vaak zijn. Want daar waar je het hele jaar geen tijd voor hebt, dat moet allemaal in de vakantie ingehaald worden. Je zou al moe worden bij de gedachte!

Volgens hoogleraar gezondheidspsychologie Ad Vingerhoets is al deze ellende te voorkomen door een tijdige voorbereiding. Neem een paar dagen vrij voordat je vertrekt, zodat je al wat tot rust bent gekomen en de tijd hebt om rustig in te pakken. En ken je zelf: reis niet de halve aardbol af als je eigenlijk een huismus bent!

Gelukkig had ik zelf mijn vakantie goed voorbereid en kon ik in alle rust genieten van de mooie natuur die Zweden te bieden heeft.

Steen in het meer, Jokkmokk, Sápmi – Zweden

Bang om je examen niet te halen

Weet je nog? Die grote gymzaal, gevuld met tafeltjes en stoelen, de leraar die met een ernstig gezicht de gesloten envelop omhoog houdt… je zou er weer zweethandjes van krijgen, toch?

Potloden

Veel leerlingen hebben dat dezer dagen in elk geval wel, zo blijkt uit een onderzoek van Malmberg, een uitgever die leermiddelen maakt. Leerlingen zijn vooral bang om het nèt niet te halen (een tiende te weinig). Maar ze zijn ook bang het niet af te krijgen, niet genoeg geleerd te hebben of om een ‘black out’ te krijgen (www.malmberg.nl).

De meeste angst hebben de vmbo-ers. Veel meer dan havo- en vwo leerlingen zijn zij bijvoorbeeld bang om te laat te komen, het examen niet af te krijgen of om het verkeerde geleerd te hebben. Met name dat laatste vind ik veelzeggend.

Het is bekend dat leerlingen de neiging hebben om zich bij het leren te richten op wat er bij het examen gevraagd wordt, ze leren dus heel selectief en laten zich leiden door de beoordeling. Dat is niet wat we eigenlijk zouden willen, want leren doe je immers niet voor het examen, maar voor je toekomst.

Opvallend is ook dat het juist de vmbo-leerlingen zijn die hier bang voor zijn. Kennelijk hebben vmbo-leerlingen er veel minder vertrouwen in dat zij de goede keuzes hebben gemaakt, dan havo- en vwo leerlingen.  Dat blijkt ook uit het feit dat vmbo-ers na afloop graag hun antwoorden willen controleren. Dat doen zij veel meer dan havo- en vwo leerlingen, zo blijkt uit het Malmberg onderzoek.

Hoe het komt dat juist vmbo-leerlingen zo onzeker zijn over hun examenprestaties, staat niet vermeld op de site van Malmberg. Maar daar kunnen verschillende oorzaken een rol bij spelen.  Zo zijn de vmbo-leerlingen met hun zestien jaar gemiddeld net een jaartje jonger dan havisten en zelfs twee jaar jonger dan hun vwo-collega’s. Zestien jaar is een leeftijd waarop je zelfbewustzijn nog lang niet ontwikkeld is, het brein is dan nog heel hard bezig om dat voor elkaar te krijgen.

Verder kunnen natuurlijk leerproblemen een rol spelen, die op het vmbo gemiddeld wat vaker voorkomen dan op het havo en vwo. En ten slotte zou je als vmbo-leerling vanzelf wel onzeker worden van de vaak negatieve berichtgeving in de media over het vmbo. Jammer, want de meeste vmbo-leerlingen vervolgen hun schoolloopbaan in het mbo, waar zij een beroep leren waar wij wat aan hebben in de samenleving.

Maar ja, eerst nog even het examen halen…

Bloemen houden van mensen (en andersom…)

Vandaag heb ik wat plantjes gekocht voor een beetje kleur en geur in de tuin. Niet alleen mooi, maar het schijnt ook erg gezond te zijn voor de mens. Natuur en groen hebben een positieve invloed op het herstel van stress.  Zelfs het zien van afbeeldingen van natuurbeelden heeft al een gunstig effect, zo blijkt uit vele experimenten.

Gele dahlia in de achtertuin

Proefpersonen die zich met een examen in het vooruitzicht licht gestresst voelden, vertoonden na het bekijken van natuurfoto’s minder angst en meer positieve gevoelens dan proefpersonen die foto’s van stadsgezichten hadden gezien (bron: Raad voor het Landelijk gebied, www.rlg.nl)

Dus, als je binnenkort examen moet doen, kijk dan nog eens goed naar bovenstaande foto!

Vivaldi tegen examenstress?

Nog een weekje en dan beginnen de examens voor vwo en havo, een paar dagen later gevolgd door het vmbo. Een spannende tijd voor veel leerlingen, waarin de stress hoogtij viert.

Met deze warmte zal het ook niet mee vallen om je op je studieboeken te concentreren. Maar er is hoop: laatst las ik dat klassieke muziek goed zou zijn voor je concentratievermogen en je leessnelheid. Hoe dat precies werkt?

Muziekbladen, Conservatorium Amsterdam

Dat heeft iets te maken met de manier waarop onze hersenen informatie verwerken. Om dit te doen, worden in ons brein voortdurend electrische impulsen gegeven. Deze ’stroomstootjes’ komen op verschillende frequenties voor. Een hoge frequentie zorgt bijvoorbeeld dat je alert bent voor gevaar. Als je je met een boek voor de buitenwereld wilt afsluiten, is dat dus geen handige frequentie; je zou voortdurend afgeleid worden door potentiële ‘gevaren’. Een te lage frequentie is natuurlijk ook niet handig, je wilt immers wèl wakker blijven.

Optimaal voor het studeren is daarom de zogenaamde ‘alfastaat’, waarin een lage frequentie (7 hertz) er voor zorgt dat je zowel ontspannen als alert bent. Precies de goede combinatie voor begrijpend lezen dus.

Als je niet vanzelf in zo’n alfastaat weet te raken, dan is het volgens de Bulgaarse psycholoog Georgi Lozanov een goed idee om naar muziek te luisteren dat een ritme van zestig tellen heeft. Dus een walsje van Chopin of  ’De vier jaargetijden’ van Vivaldi zou je in precies de goede breintoestand moeten brengen als je zit te leren voor je examen.  (Bron: Quest, januari 2008).

Dus laat die boxen maar knallen!