Stresskip

Nederlanders zijn de grootste stresskippen van Europa.  Dit bericht kon je gisteren lezen in de Spits, waarin aandacht werd besteed aan een onderzoek van Mercer onder 800 bedrijven in 24 landen. Van die 800 onderzochte bedrijven stonden er 35 in Nederland.

Wat bleek? Bij 76% van de Nederlandse bedrijven stonden spanningen in de top drie van redenen van afwezigheid. Voor de buitenlandse bedrijven gold dat voor 52%. Het onderzoeksbureau denkt dat dit te maken heeft met de aard van ons werk. In Nederland wordt steeds minder lichamelijke arbeid verricht en steeds meer ‘met je hoofd’ gewerkt. De psychische belasting wordt daardoor groter. Dat wordt dan nog eens versterkt door de druk om altijd maar bereikbaar te zijn via je mobieltje of e-mail.

De Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde denkt dat onze gevoeligheid voor spanningen te maken heeft met ons arbeidsethos. Nederlanders hebben een hoge arbeidsproductiviteit per hoofd van de bevolking en zijn vaak sterk betrokken. We worden in veel bedrijven bovendien niet alleen op onze productiviteit afgerekend, maar ook op onze activiteit – sommige werknemers moeten in schema’s elk kwartier van hun werktijd verantwoorden. Dat maakt het moeilijk om even rustig naar het toilet te gaan…

Deze kippen moeten toch écht heel gestresst zijn… (kippen te koop op de markt in Portugal)

Belangrijke oorzaken van stress onder werknemers zijn volgens de Universiteit van Maastricht  met name hoge werkdruk in combinatie met weinig autonomie, maar ook conflicten en gebrek aan steun op het werk. 

Sociaal-psychologisch onderzoek bevestigt dit: gevoel van controle (autonomie) en sociale steun zijn belangrijke factoren in de mate waarin je stress ervaart. Heb je het gevoel controle te hebben over de aspecten die stress veroorzaken? Kun je zelf de invulling van je dag bepalen of moet alles op tijd gebeuren? Kun je een eigen werkwijze hanteren of verloopt alles volgens voorschriften? En word je ondersteund door je baas? Kun je je verhaal kwijt bij je collega’s? Allemaal belangrijk om niet door spanningen geveld te worden.

Pijn is erger als het zo bedoeld was

In het NRC lees ik vandaag over een opvallend onderzoeksresultaat over de beleving van pijn. Als iemand je moedwillig pijn doet, dan ervaar je dat als pijnlijker dan wanneer het per ongeluk gebeurde.

Wat een ramp moet dat zijn in het vagevuur… (foto gemaakt in Maastricht)

Psychologen van de Harvard universiteit toonden dat aan in een experiment, waarin zij studenten een reeks electrische schokken gaven. De helft van deze proefkonijntjes was verteld dat zij door een medestudent hiervoor aangewezen waren. De andere helft kreeg geen mededelingen over de reden waarom zij de schokken kregen. De eerste helft bleek de schokken als vervelender te ervaren dan de tweede helft. Bovendien raakten de leden van de tweede groep langzaam gewend aan de schokken, terwijl degenen die dachten door een medestudent erin geluisd te zijn, de laatste schok nog net zo vervelend vonden als de eerste.

De psychologen noemen dit effect het ‘nocebo’ effect, waarmee een tegenstelling met het bekende placebo-effect wordt aangegeven. Bij het placebo-effect wordt de pijn door psychologische suggestie minder, zonder dat daar een fysieke reden voor is. Bij het nocebo-effect werkt het precies andersom: de psychologisch suggestie maakt dat de pijn erger aanvoelt.

Als iemand je dus willens en wetens pijn doet, komt dat letterlijk hard aan. Zou daarom de tandarts zo vervelend zijn?

Gebruik je talent en leer gelukkig te zijn

De gelukkigste mensen wonen in Denemarken, zo blijkt uit een onderzoek onder 80.000 mensen in 178 landen, uitgevoerd door de universiteit van Leicester.  Zwitserland en Oostenrijk staan respectievelijk op de tweede en derde plaats in de rangorde van gelukkige landen. Ook wij Nederlanders mogen niet klagen: ons land neemt de vijftiende plaats in op de lijst. In Zimbabwe of Burundi wil je liever niet wonen, deze landen staan onderaan de lijst.

De belangrijkste reden voor ons geluk is in de eerste plaats gezondheid, maar ook rijkdom en opleiding zijn belangrijke factoren volgens de onderzoeker (www.elsevier.nl). Deze factoren beïnvloeden elkaar onderling: als er eentje weg valt, heeft dat direct gevolgen voor de mate van geluk die je ervaart.

Maar ja, het land waar je geboren wordt kies je niet. Kun je dan verder niets meer aan je geluk veranderen? Volgens psycholoog Martin Seligman wel. Hij stelt, als bedenker van de zogenaamde ‘positieve psychologie’, dat we veel te veel geneigd zijn om te kijken naar wat er allemaal niet goed is en wat we niet kunnen. In plaats daarvan zouden we veel meer onze sterke punten, talenten en mogelijkheden moeten benutten en dan worden we vanzelf gelukkig (Gelukkig zijn kun je leren, Martin Seligman, 2002).  De dame op deze foto lijkt daar in elk geval in te slagen.

Lachende dame tijdens de optocht van Rio aan de Rijn, Arnhem, 2007

Voor coaching is dit een belangrijk uitgangspunt. Natuurlijk kan het nut hebben om eens te kijken naar welke zwakke punten je hebt en hoe je deze kunt verbeteren, maar het levert veel meer op om te kijken waar je talenten liggen.  Als je er in slaagt een baan te vinden waarin je je talenten kunt inzetten en verder ontwikkelen, zul je daar zeker gelukkig(er) van worden.

Dus zoek uit waar je talenten liggen en verhuis naar Denemarken: dan kan het niet meer stuk!

Met een vriend is geen berg te hoog

Al langer is bekend dat je door het onderhouden van goede vriendschappen je beter voelt en gezonder blijft.  Zonder deze ’sociale steun’ is het leven gewoon een stuk minder leuk. Maar nu blijkt dat we zelfs de wereld om ons heen op een andere manier waarnemen als we ons gesteund voelen, zo stond gisteren in het NRC.

Er is een onderzoek gedaan waarin wandelaars werd gevraagd te schatten hoe steil een helling was. Wandelaars die samen met een vriend waren of die van tevoren door de onderzoekers waren gevraagd aan een goede vriend te denken, schatten de helling minder steil in dan wandelaars die alleen waren en ook niet aan een vriend gedacht hadden.  Hoe langer en intiemer de vriendschap met de betreffende vriend was, hoe groter het effect. Het onderzoek wordt binnenkort gepubliceerd in het Journal of Experimental Psychology.

Dus als je nog eens de Mount Everest wil beklimmen, neem dan je hele vriendenkring mee – dan is het nog maar een Limburgs heuveltje.

‘Bergje’ aan het strand van Saõ Pedro de Moel, Portugal

Mannelijke kletskous

Heerlijk hè, met mooi weer een terrasje bezoeken. Lekker drankje, luie stoel, leuk gezelschap en een goed gesprek!

Comfortabel terrasje in Scheveningen.

Dat zou dan vooral een vrouwelijke liefhebberij zijn. Want vrouwen hebben de naam: ze kletsen, roddelen, babbelen en praten wat af. Mannen zouden zwijgzamer zijn en alleen iets zeggen als het nodig is. Maar sinds ik mijn mannelijke collega’s eens uitgebreid het gedrag van een mede-collega hoorde bespreken, had ik al mijn twijfels hierover. En die lijken nu bevestigd te zijn…

Uit een onderzoek van de Universiteit van Arizona blijkft dat vrouwen gemiddeld 16.215 woorden per dag gebruiken en mannen 15.669. Inderdaad iets minder, maar wetenschappelijk verwaarloosbaar. De individuele verschillen bleken echter opzienbarend. Sommige mensen blijken genoeg te hebben aan 500 woorden per dag, terwijl de grootste babbelkous die de onderzoekers tegenkwamen maar liefst 47.000 woorden gebruikte op een dag. En deze kletskous was een man! (Psychologie Magazine, oktober 2007).

Op de vuist op 1 mei?

Vanochtend op het ontbijtnieuws zag ik dat de viering van 1 mei gisteren op verschillende plaatsen op de wereld (onder andere in Duitsland en Turkije) heeft geleid tot ongeregeldheden. 

Het gebeurt natuurlijk vaker, dat er gewelddadigheden optreden op plaatsen waar grote mensenmassa’s bij elkaar komen. Lang is door sociaal psychologen gedacht dat dit te maken had met een proces dat de-individuatie wordt genoemd.

De-individuatie is een psychologische toestand die er voor zorgt dat je je minder bewust wordt van jezelf als individu. Je normen en waarden, die normaal gesproken je gedrag reguleren, worden naar de achtergrond geschoven. Je normale remmingen vallen weg en daardoor word je makkelijker te beïnvloeden door anderen.

Deze toestand zou makkelijk optreden op het moment dat je je in een massa begeeft. De opwinding die dit met zich meebrengt en het gevoel anoniem te zijn, zou de-individuatie bevorderen. Mensen worden impulsiever, irrationeel, gaan ‘meeloopgedrag’ vertonen en worden (dus) sneller gewelddadig.

Op zich geen gekke gedachte. We hebben allemaal wel eens ervaren hoe het voelt om onderdeel te zijn van een massa. Je voelt het, toch?  Probeer in een voetbalstadion maar eens níet mee te doen met de wave…

Maar het de-individuatieproces verklaart niet waarom het meestal gelukkig gewoon goed gaat in situaties waar mensenmassa’s bijeen zijn. Denk aan vele concerten, vreedzame demonstraties, carnavalsoptochten, manifestaties en dergelijke. Vorig jaar was ik getuige van een 1 mei viering op Cuba, die ondanks de opzwepende commentaren door de luidsprekers ook gewoon geweldloos verliep.

 1 mei parade, Camagüey, Cuba, 2007

Dus als het de-individuatieproces zo makkelijk ontstaat in een massa, hoe kan het dan dat er meestal niets gebeurt? Tegenwoordig denken veel wetenschappers dat het de-individuatieproces niet de goede manier is om te verklaren waarom het in mensenmassa’s soms uit de hand loopt. Je kunt dat veel simpeler verklaren, namelijk vanuit het gegeven dat iedereen over een aantal ’sociale identiteiten’ beschikt (zoals ik ook in het vorige berichtje over het Oranjegevoel beschreef).

Omdat het in een massa vaak een beetje onduidelijk is hoe je je dient te gedragen, kijk je naar mensen met dezelfde sociale identiteit als jij. Deze mensen horen dan bij ‘jouw’ groep. Doordat je gedrag bij elkaar afkijkt, ga je bepaalde normen delen en wordt het groepsgevoel steeds sterker. Als dan iemand van ‘jouw’ groep wordt aangevallen door iemand van een andere groep (met natuurlijk een andere sociale identiteit), dan voel jij je automatisch ook aangevallen. En dan kunnen conflicten ontstaan en kunnen zelfs mensen die niet uit zijn op geweld, toch gewelddadig worden. Alleen maar omdat zij zich zo vereenzelvigen met hun groep, dat elke bedreiging aan hun groep een bedreiging is aan henzelf. (Bron: hoofdstuk uit Politiekunde en openbare handhaving van Otto Adang. www.gevaarbeheersing.homestead.com/Politiekunde.html)

Dus daarom is de kans dat het publiek zich massaal in de piste van het circus stort en de clown in elkaar slaat, niet zo groot. Meestal zit je daar namelijk met je kinderen, kleinkinderen of je oma. En in je sociale identiteit als (groot)ouder ga je niet zo snel op de vuist.

Oranjegevoel

Vandaag is het Koninginnedag. De koningin bezoekt dit jaar Friesland, maar dat had ook best Zeeland of Flevoland kunnen zijn. Of Limburg, of …

Want wat onze meest bekende landgenoot jaarlijks op deze dag meemaakt en te zien krijgt, is overal ongeveer hetzelfde.  Oud-Hollandse spelen, kunstenaars met ‘unieke’ kunstwerken, klederdrachten, lokale lekkernijen, straatmuzikanten en dat alles natuurlijk altijd in gezelschap van een zenuwachtige burgemeester in zijn of haar zondagse pak. Het alom tegenwoordige publiek zwaait met vlaggetjes, duwt kinderen in de richting van de dichtstbijzijnde prinses en maakt foto’s. Maar bovenal is de massa gekleed in Oranje…

Koninginnedagmarkt, Jan van Riebeeckplein, Arnhem

Oranje kleding om uiting te geven aan ons ‘Oranjegevoel’. Maar wat is dat eigenlijk? Oranjegevoel steekt de kop op bij voetbalwedstrijden, tijdens de kampioenschappen schaatsen, met Koninginnedag, bij de uitvaart van André Hazes… allemaal gebeurtenissen waarbij we aangesproken worden op ons ‘Nederlanderschap’.

Het ‘Nederlander zijn’ is deel van onze sociale identiteit.  Onze sociale identiteit bestaat uit vele ’sub-identiteiten’ zoals bijvoorbeeld vader, bestuurslid, vrijwilliger, dochter, vriendin, Italiaan, homo, kunstenaar, vrouw, kattenliefhebber, directeur, buurvrouw, collega, moslim, bejaarde… noem maar op. Per situatie komen één of meer van deze sociale identiteiten naar voren. In gesprek met je buurvrouw zal zij jou in jouw identiteit van buurman aanspreken, maar op een beurs voor postzegelverzamelaars neem je ineens de identiteit van ‘filatelist’ aan. Sommige sociale identiteiten, zoals ‘vrouw’, ‘bejaarde’ of ‘moslim’ heb je altijd bij je, maar afhankelijk van de situatie is het belangrijk of niet. Ben jij de enige vrouw in een gezelschap van mannen, dan zal deze sociale identiteit veel belangrijker zijn dan wanneer je je in een gemengd gezelschap bevindt.

Het ‘Oranjegevoel’ is een manier om onze identiteit als ‘Nederlander’ te benadrukken.  In ons dagelijks leven valt het niet zo op dat we ‘Nederlander’ zijn (want dat zijn we met z’n vijftien miljoenen), dus hebben we er iets extra’s voor nodig om het te laten zien – een oranje muts bijvoorbeeld.

Gelukkig maar dat we op vakantie in het buitenland als vanzelf onze Nederlandse identiteit uitstralen, want je zou toch maar met zo’n muts in de brandende Spaanse zon moeten zitten…