Strippen of chippen

‘Consumentenbond vreest chaos in het openbaar vervoer’ , ‘Begrijpen nieuwe kaart vereist universitaire opleiding’, ‘Bejaarden in de problemen’ – nee hoor, dit gaat niet over de invoering van de OV-chipkaart, maar over de invoering van de strippenkaart in 1980, zo schrijft het AD begin deze maand. Niks nieuws onder de zon dus. Toen waren we bang voor de strippenkaart, nu zijn we bang voor de OV-chipkaart. Het moet gewoon even wennen. Zoals we ook ooit moesten wennen aan geld halen uit de muur in plaats van aan de balie in de bank, of bellen met druktoetsen in plaats van een draaischijf en later zelfs mobiel.

Straks geen treinkaartje meer, maar gewoon even chippen

Waarom reageren mensen zo op iets nieuws? Waarom omarmen we de nieuwe mogelijkheden niet en houden we vast aan het oude? Dat komt omdat we routines hebben, vaste gewoontes. Een vaste manier om bepaalde dingen te doen. Saai? Nee hoor, noodzakelijk zelfs. Stel je voor dat je elke dag weer moest bedenken wat je voor je ontbijt wilt en hoe lang je zal gaan douchen. Of elke keer weer moet uitvinden hoe je zorgt dat de aardappels even snel klaar zijn als de groente. Of wat je ook al weer allemaal moet doen bij het wegrijden – gordel om, autoradio aan, licht aan, spiegels checken, richting aangeven…

Mensen hebben routines nodig om hun weg te vinden in het dagelijks leven. Handelingen als fietsen, autorijden, je haar wassen en dergelijke worden ingesleten, je hoeft er niet meer bij na te denken. Dat spaart een hoop tijd en laat ruimte over om te reageren op afwijkende gebeurtenissen en nieuwe dingen te leren. Behalve dat routines ons dus efficiënter laten operen, zijn we persoonlijk ook erg gesteld op onze routines. Kijk maar eens om je heen op de camping: binnen de kortste keren hebben we een vaste routine, waarbij we ’s ochtends brood halen bij dat leuke bakkertje en ’s middags altijd op dat ene terrasje neerstrijken voor een colaatje. Liefst aan hetzelfde tafeltje natuurlijk.

Veranderingen die onze routines doorbreken, zijn daarom niet welkom. We moeten weer een nieuwe routine gaan opbouwen en dat kost tijd en moeite. De introductie van de OV-chipkaart gaat ook nog eens gepaard met een hoop politiek geharrewar en twijfels aan de betrouwbaarheid, wat de overstap nog moeilijker maakt. Een daadkrachtige en goed geplande introductie zou het voor ons gewoontediertjes veel gemakkelijker hebben gemaakt.

Slank willen zijn op je tiende

In Engeland is een groot onderzoek gedaan onder 150.000 kinderen van tien tot vijftien jaar oud (Ofsted, 2008) om uit te vinden hoe zij tegen het leven aan kijken. Het grootste deel van hen (69%) is gelukkig en de meesten (95%) zeggen minstens een goede vriend te hebben.

Wat ik echter een opvallende en zorgwekkende uitkomst vindt, is dat maar liefst 32% zich zorgen maakt over zijn of haar lichaam! Dat is het belangrijkste antwoord op de vraag ‘waar maak je je het meest zorgen over?’.  Natuurlijk maken kinderen zich ook zorgen over veiligheid, pesten op school en drugs, maar voor ongeveer een derde van deze kinderen is het eigen lichaam kennelijk de grootste bron van zorg.

Hopelijk maakt dit meisje zich nog niet druk…

Al vaak is in onderzoek de link gelegd naar een verband tussen de ideaalbeelden die de media ons voorschotelen en het beeld dat mensen vervolgens van zichzelf krijgen. Zelf deed ik voor mijn afstuderen een onderzoekje waarin ik vrouwen liet kijken naar gemanipuleerde plaatjes van leeftijdsgenoten, die steeds iets dikker gemaakt waren. Na afloop bleek dat het kijken naar slanke vrouwen een negatief effect had op emoties. De proefpersonen hadden het gevoel minder weerstand te kunnen bieden aan emotionele impulsen, zoals boosheid, frustratie, angst of rusteloosheid.

Het zou interessant zijn om te onderzoeken of deze resultaten ook gelden voor de kinderen uit het Britse onderzoek. Want dat zou betekenen dat het voortdurende bombardement van mooie, slanke en gespierde mannen en vrouwen dat wij via de media over ons heen krijgen, ook al effect heeft op de emotionele gesteldheid van jonge kinderen. En dat willen we toch niet?

Roze jasjes en blauwe sokjes

De Nederlandse traditie schrijft het voor: roze muisjes voor een meisje en blauwe voor een jongetje. Want meisjes zijn zoet en jongens zijn stoer. Inmiddels weten we beter. Meisjes kunnen ook stoer zijn en jongetjes zoet, het is maar waar ze zelf voor kiezen. Toch?

Of toch niet?

Roze en blauwe wol, gefotografeerd in een wolwinkel in Hoorn

Onderzoekers van de Universiteit van Newcastle denken van niet (Mind Magazine, november 2007). Zij denken dat er een biologische oorsprong is van de reden waarom vrouwen van roze zouden houden en mannen meer van blauw. Deze voorkeur zou zijn ontstaan in de tijd dat vrouwen naar vruchten zochten en mannen op wild jaagden. Roodachtige kleuren zouden daarom voor vrouwen symbool staan voor rijp fruit, terwijl mannen meer zouden letten op donkere kleuren. Het gemiddelde hert heeft immers geen roze jasje aan.

Nee, maar ook geen blauwe sokjes, toch?

Analfabetisme in Nederland

Deze week is het de ‘week van de alfabetisering’.  De startdag van deze week, maandag 8 september, was het Wereldalfabetiseringsdag, door UNESCO uitgeroepen in 1996 met als doel wereldwijd de aandacht te vestigen op het belang van taal, lezen en schrijven.

Wereldwijd, ja, dat snappen we. Het is bekend dat kinderen in arme landen vaak niet naar school kunnen omdat er geen geld voor is. Of omdat ze zelf al vanaf jonge leeftijd geld moeten verdienen.  Maar een hele week in het teken van alfabetisering hier, in Nederland? Waar we allemaal verplicht naar school gaan tot ons achttiende? Waar we eerst met aap, noot, mies en later met boom, roos, vis, vuur leerden lezen?

Even lezen in het Limburgs? Leesplankje in etalage in Maastricht

Ja, hier.

Want in Nederland zijn er naar schatting 250.000 analfabeten, mensen die dus helemaal niet kunnen lezen en schrijven.  Daarnaast zijn er nog zo’n slordige anderhalf miljoen Nederlanders die laaggeletterd zijn. Zij hebben grote moeite met lezen en schrijven en ondervinden dus grote problemen in het dagelijks leven. Denk er eens over na: de bijsluiter van je medicijnen is abacadabra voor je, de brief waarin de woningbouwvereniging je meedeelt dat er op een bepaalde datum geschilderd gaat worden is onbegrijpelijk, je kind kun je niet voorlezen en het aanvragen van de zorgtoeslag gaat je boven de pet… Hoe moeilijk zal het leven zijn? En voordat je nu aanneemt dat het wel zal gaan om immigranten: tweederde van deze groep laaggeletterden is van Nederlandse afkomst.

Dus, als je dit bericht begrepen hebt, behoor je niet tot deze groep en mag je je gelukkig prijzen. Veel leesplezier nog…

Zeven sprookjes per week

Afgelopen maandag was het de zevende dag van de zevende maand. Een bijzondere dag, want dat is de dag van het Sprookje.  In veel sprookjes heeft het getal zeven een bijzondere betekenis (denk aan de zeven dwergen en zevenmijlslaarzen), vandaar.

Elfje in Droomvlucht, De Efteling

Sprookjes zijn leuk, spreken tot de verbeelding en laten ons even wegdromen uit de werkelijkheid. Veel sprookjes zijn oude volksvertellingen, waarin een duidelijke moraal is opgenomen, die ons moet leren ons als een goed mens te gedragen. Goed en kwaad zijn meestal duidelijk te onderscheiden – de boze heks en onschuldig Sneeuwwitje – en goed gedrag wordt op het eind altijd beloond. Assepoester krijgt haar prins.

Uit onderzoek van de Efteling en DOC Volksverhaal (www.docvolksverhaal.nl) blijkt dat 88% van de ondervraagde Nederlanders een sprookjesboek in zijn of haar bezit heeft. Gemiddeld heeft de Nederlander er zelfs zeven (!) in de kast staan…

Deze zeven sprookjesboeken zouden heel wat stof tot voorlezen kunnen brengen en 41% doet dat dan ook. Maar 59% van de ondervraagden leest dus kennelijk nooit een sprookje voor! En dat is jammer, niet alleen omdat het goed is onze volksverhalen te bewaren, maar ook omdat het goed is voor de taalontwikkeling van onze kinderen.

Kinderen leren door voorlezen teksten beter te begrijpen. De woordenschat wordt groter en door het leren herkennen van stijlfiguren wordt het begrip van de tekst vergroot. Ook leert het kind signaalwoorden herkennen, waardoor de samenhang van een tekst beter doorzien wordt. Door regelmatig voorlezen leert het kind sneller en beter lezen op school (www.aob.nl).

Gezien de aandacht die er op dit moment door de overheid geschonken wordt aan taalontwikkeling – denk aan het bestrijden van analfabetisme, het project ‘het begint met taal’ en de verscherpte taaleisen in onder meer het middelbaar beroepsonderwijs – is dat geen bericht om naar het sprookjesrijk te verwijzen.

Dus zorg ervoor dat je zeven dagen per week voorleest uit een van je zeven sprookjesboeken en je kind zal nog lang en gelukkig lezen.  En dat is geen sprookje!

5 mei

Het belangrijkste thema van dit blog is ‘leren’. Als onderwerp – hoe leert de mens eigenlijk? – maar ook als doel. Tenminste, ik hoop dat jij als lezer hier af en toe wat opsteekt!

Vandaag, op bevrijdingsdag, moet ik als het gaat om leren denken aan het volgende gezegde, waar ik de herkomst helaas niet van ken: de geschiedenis leert, dat de mens niet leert van de geschiedenis.

Gisteren, tijdens de Dodenherdenking op de Dam in Amsterdam, werd gezegd dat we alle slachtoffers herdenken van alle oorlogen sinds de Tweede Wereldoorlog.  Daarmee wordt het gezegde dus meteen bevestigd. Er is nog steeds oorlog en er vallen nog steeds slachtoffers. Hardleers hoor, die mens.

Laten we daarom blijven herdenken, herhaling is immers belangrijk bij leren. Wie weet, valt het kwartje nog een keer.

Dat we daarbij een heel andere samenleving hebben gekregen dan we 63 jaar geleden hadden, vind ik mooi verwerkt op deze site http://www.bevrijdingintercultureel.nl/. Daar worden niet alleen ervaringen van Nederlanders tijdens de tweede wereldoorlog verteld, maar ook van de landen waar de meeste van onze allochtone medelanders vandaan komen. Geeft toch weer een wat ander beeld.